, hoofdstuk

Wie is de (echte) burgemeester van Wezel?

14 juni 2019

Door het beroemde echorijmpje: hoe heet de burgemeester van Wezel? Ezel! wordt de Duitse stad Wesel al jaren ten onrechte overstroomt door echotoeristen, kampen inwoners met afkomstschaamte en werd de voetballende ezel Julius voor korte tijd beroemd, maar slijt hij nu zijn dagen onder een andere naam op een camping ergens in Duitsland. 

Echogedicht

De geschiedenis van het – op het eerste oog onschuldige – ezelsrijmpje kwam ik op het spoor, nadat ik over ‘echogedicht’ in het woordenboek las. In het echogedicht1wordt het laatste woord van iedere regel of die van sommige regels als een echo herhaald. Het genre was populair bij rederijkers en de Neolatijnse humanistische dichters2. Een beroemd echogedicht van Heyns Adriaensz beschimpte zestiende eeuwse katholieken:

Waarvoor acht men nu Monnicken ende Papen? Apen3

Kinderen hoor je dit niet (meer) roepen in een put of tunnel. In tegenstelling tot het befaamde ‘Hoe heet de burgemeester van Wezel?’

Waar komt hoe heet de burgemeester van Wezel vandaan?

Het ezelsrijmpje stamt uit Duitsland. In 1819 wordt Wie heißt der Bürgermeister von Wesel? opgetekend in een Duits reisverslag4over een boottocht over de Rijn5 Het duurt nog lange tijd voordat het rijmpje in Nederland wordt gehoord, pas in 1989 waait het de grens over.

De ezelsecho zou haar oorsprong hebben in Oberwesel aan de Midden-Rijn of Wesel-Niederrhein. Volgens de stadsarchivaris van Wesel-Nieserrhein, Martin Roelen, is Oberwesel het meest aannemelijk. En die gedachte wordt vaker onderstreept. Na 1819 komt de spreuk namelijk regelmatig voor in Duitse en Engelse reisverslagen van boottochtjes over de Rijn, bij de Lorelei.

Lorelei, een steile rotswand langs de Rijn in de buurt van de stad Oberwesel wordt dus aangeduid als dé plek van de Wezel-echo. En dat is niet zo gek, want het gebied stond bekend om zijn heldere echo, die herhaaldelijk kon weerkaatsen.

‘Wezel’ verwijst niet naar de Duitse plaats ‘Wesel’, maar is in feite de stad Oberwesel, die 3 kilometer zuidelijker van de Lorelei lag. Op een tekening uit 1829 is precies weergegeven vanaf welk punt de legendarische Lorelei-echo te horen was. De ezel van Wesel is dus eigenlijk de ezel van Oberwesel en dat is burgemeester Jürgen Poort.

de burgemeester van wezel
Jurgen Poort, de enige echte burgemeester van Wesel

De echogalm van de Lorelei is door de jaren heen verstomd geraakt door industrieel lawaai. Het gemarkeerde knooppunt (en hoogtepunt) van de echogeluidroutes bestaat helaas niet meer. In de periode tussen 1830 en 1930 werden rotsen in het gebied opgeblazen om ruimte te maken voor de scheepvaart, waardoor het steeds lastiger werd om de echo te horen. En ook door verkeerslawaai van stoomboten in de tweede helft van de 19e eeuw konden rijnboottoeristen geen echo meer horen. Maar of de echo ooit perfect was? In 1739 klaagde men al over de afname van de weerklank.6

Echotoerisme

Hoewel het moeilijk voor te stellen is hoe de volmaakte echo ooit klonk, bestaat er een levendige omschrijving uit 1856 van een Engelse reisschrijver. Een oude soldaat blies vanaf de oever op een grote jachthoorn om de toeristen te vermaken met een almachtige echo.7In de buurt van de Lorelei bestonden drie plekken waar men een heldere echo kon opwekken en beluisteren: op het water bij de Loreleirots, voor boottoeristen, en in de plaatsen St. Goarshausen en Oberwesel, voor de streekbewoners. En zoals dat met toerisme vaak gepaard gaat, kregen omwonenden last van het galmgepeupel. Het lawaai om echo’s op te roepen werd steeds erger: om een zo lang mogelijk salvo van echo’s te maken werd er op een gegeven moment met musket geschoten.

Echo van Wesel of Wezel
De beste punten om de Lorelei-echo ten gehore te brengen (1829)

De echte ezel van Wesel stond in de verkeerde stad

Ten onrechte heeft het andere Duitse Wesel de ezel tot symbool van de stad gemaakt. De stad is in de afgelopen jaren overspoeld met beeltenissen van het dier. Vorig jaar nog, werd het ‘ampelmannetje’ op verkeerslichten vervangen met het profiel van de viervoeter.8 Op vele muren in de stad zijn schilderingen van de ‘Esel von Wesel’ aangebracht. Honderden ezelsbeelden verschenen in de stad.

De inwoners zijn verdeeld over de ezelsobsessie. Ze zeggen bijvoorbeeld liever niet waar ze vandaan komen, omdat ze niet meer kunnen lachen om de grappenmaker die vervolgens vraagt hoe hun burgemeester dan toch heet.

Twaalf jaar geleden adopteerde burgemeester Ulrike zelfs een levende ezel: Julius. In augustus 2007 werd hij aan het grote publiek getoond, onder grote belangstelling van de media. De ezel groeide uit tot een ster.

Foto: Wesel Tourismus. De foto kreeg de volgende alt-tekst mee: esel_von_wesel_willibrordi_dom_artikel

Om de ezel van een passende naam te voorzien, organiseerden scholen een wedstrijd waarbij kinderen namen mochten insturen. In de tussentijd werd Julius tot Jonathan Dahlkamp von Stockum nach Wesel gedoopt. Een paar maanden later onthulde de burgemeester, tijdens een veiling van 111 kleurrijke ezelsbeelden, de officiële naam van de ezel: Vesalius.

De introverte Vesalius bleek alleen niet goed met alle aandacht om te kunnen gaan, en keerde terug naar de camping in Flüren, waar hij nu zijn dagen slijt. De campingeigenaar vertelde vorig jaar in een interview dat bijna niemand in de stad weet dat de échte Wesel-ezel daar staat, en dat het dier uitstekend kan voetballen.9Bizar verhaal.

Mocht je nog een plek zoeken voor een flinke wie-is-de-burgemeester-van-wezel-echo, de Dordogne schijnt een walhalla te zijn voor de echotoerist.

Een andere plek voor een goede echo

Het plan was om voorafgaand aan de eerste afspraak bij binnenkomst heel hard te roepen: ‘Hoe heet de burgemeester van Weeeeeeeeezel!’ Mijn vriendin zou dan antwoorden: ‘Eeeeeeeezel!’

En dan zouden we ons aanmelden bij de receptie en zeggen dat we voor de echo kwamen, maar er zaten twee ouders in de wachtkamer en een kind met een klassieke snottebel, er lagen tijdschriften met buiken en baby’s op de voorkant, er hingen tientallen kaartjes met vreemde namen aan de muur, een konijnenknuffel lag op een bank en er stond een kan met water en komkommerschijfjes, het raam leek grotendeels afgeplakt te zijn met een vliesje van warme melk, daarboven was nog net de tak van de eik te zien, als een roestige spijker in een zolderbalk, op een televisie wisselen zwangerschapstips en nieuwsberichten elkaar geluidloos af, er hing dus een mate van sereniteit in die ruimte die voorkwam dat we onze eerste echo uitkraamden als een slechte grap.

De namen op de geboortekaartjes aan de muur verschijnen vast ook op nieuwe kaartjes. Echo’s van elkaar, opgedaan als inspiratie tijdens het wachten. De top-10 populairste jongens- en meisjesnamen worden doorgegeven aan de geboortekaartjesmuur in de verloskundigepraktijk. Op een andere verdieping werd met een echoscoop een foetus in beeld gebracht, die vanuit een diepe slaap een éblouissante dans in beeld bracht. Eerst leken het slechts vlekken te zijn, maar de echoscopiste vertaalde wat we zagen totdat we het bijna in de ogen konden kijken. Komen we ooit dichter bij de werkelijkheid van ons kind, dan deze schemerige weergave van ultrasone geluidsgolven?

Het leven wordt nu voor het echie.

  1. blz. 849, Dikke Van Dale, 1999
  2. Algemeen letterkundig lexicon (2012-….) –G.J. van Bork, D. Delabastita, H. van Gorp, P.J. Verkruijsse, G.J. Vis, digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren
  3. (Heyns Adriaensz., ca. 1560)

  4. Zeitung für die elegante Welt Berlin: Mode, Unterhaltung, Kunst, Theater, Volumes 11-16;Volume 19
  5. In dit fantastische topic van Wetenschapsforum.nl staan alle ontdekkingen
  6. https://books.google.nl/books?id=7uRgAAAAcAAJ&pg=PA687&lpg=PA687&dq=Wiederschall+Echo++Dieses+++#v=snippet&q=ungeheure&f=false
  7. No sooner have the fine brassy notes ceased, than you hear them repeated on the opposite shores; so distinctly, too, that, though you know it is but the echo, you can hardly persuade yourself that there is not some one concealed on top of Lurlei imitating the sounds.

    The next portion of the entertainment is with the musket; and for this the old guard waits till the air is perfectly still. Then, directly a lull ensues in the breeze, click goes the trigger, and the report rattles against the wall of the opposite rock as if the crags were tumbling down in a shower; and no sooner has it burst upon the ear than you hear a second explosion, almost as loud as the first, clattering behind the summit of Lurlei.

    This time, however, the echo does not end here; for, the moment after, the sound seems be ascending the river in a kind of small thunder peal, muttering along the opposite cliffs, up to a higher point in the river known as the “Fisherie von Sann”; then comes a pause as it leaps across the stream, after which you catch it again on the same side of the Rhine as yourself, descending along the rocks, in fainter and fainter peals, till it reaches the vineyard (wein berg) adjoining the Felsen-bank by St. Goar; and the next instant, after another pause, the ear detects it across the river once more, where it ultimately expires with a faint puff, just above the ruins of Katz.

  8. https://rp-online.de/nrw/staedte/wesel/wesel-hansestadt-will-esel-ampel-am-bahnhof-installieren_aid-33621709
  9. https://rp-online.de/nrw/staedte/wesel/wesel-der-vergessene-esel_aid-20630031
DSC_0320
whatsapp
DSC_0121

David leest sinds mei 2017 het hele woordenboek om antwoord te krijgen op de grootste vraag: wat is de zin van het leven? Alle woorden geven betekenis aan het bestaan. Hij draagt het loodzware exemplaar dagelijks bij zich. Momenteel leest hij de letter E. Daarnaast maakt hij van slaapverwekkende passages de podcast voorlezen uit het woordenboek voor mensen die niet kunnen slapen